Franchise Almak Hazır Bir İşe Sahip Olmak mı?
Bir restoran, kafe veya farklı bir işletme açmak isteyen girişimcilerin karşısına çoğu zaman iki seçenek çıkar: Kendi markasını sıfırdan oluşturmak veya bilinen bir markanın franchise sistemine dahil olmak.
Franchise sistemi; doğru marka, doğru lokasyon, doğru maliyet yapısı ve doğru yönetim bir araya geldiğinde yatırımcıya önemli avantajlar sağlayabilir. Bilinen bir marka, denenmiş ürünler, operasyon standartları, eğitim ve pazarlama desteği sıfırdan marka oluşturmaya kıyasla bazı belirsizlikleri azaltabilir.
Ancak burada çok önemli bir nokta vardır:
Franchise almak, kazancı garanti edilmiş bir işletme satın almak değildir.
Bir markanın başka bir şehirde veya başka bir şubesinde çok yüksek ciro yapması, sizin açacağınız işletmenin de aynı sonucu elde edeceği anlamına gelmez. Bu nedenle franchise yatırımında yalnızca markaya değil; sistemin tamamına, rakamlara, sözleşmeye ve özellikle lokasyona bakmak gerekir.
Franchise Sistemi Nedir?
En basit anlatımıyla franchise; bir markanın oluşturduğu iş modelini, marka kimliğini, belirli standartlarını ve bilgi birikimini belirlenen sözleşme şartları çerçevesinde başka bir girişimcinin kullanmasına dayanan bir iş modelidir.
Franchise alan girişimci çoğunlukla kendi işletmesini ve yatırımını yönetirken markanın belirlediği standartlara uymayı kabul eder. Bunun karşılığında marka kullanımı, operasyon bilgisi, eğitim, ürün standardı, pazarlama veya çeşitli desteklerden yararlanabilir.
Ancak her franchise sisteminin şartları aynı değildir. Bu nedenle yatırım yapmadan önce sadece sunum dosyasına değil, sözleşmenin ve ekonomik modelin tamamına bakılmalıdır.
Her Franchise Veren Markaya İnanmalı mısınız?
Bir franchise görüşmesinde doğal olarak sistemin başarılı tarafları anlatılır. Açılmış başarılı şubeler, yüksek satış rakamları, marka bilinirliği ve büyüme hedefleri ön plana çıkarılabilir.
Yatırımcının görevi ise sunulan bilgileri bağımsız olarak araştırmaktır.
Bir markaya yatırım yapmadan önce şu soruların cevapları araştırılmalıdır:
- Marka kaç yıldır faaliyet gösteriyor?
- Kaç şubesi bulunuyor?
- Bu şubelerin kaçı markanın kendisine, kaçı franchise yatırımcılarına ait?
- Son yıllarda kaç franchise şubesi açıldı?
- Kaç şube kapandı veya el değiştirdi?
- Kapanan şubeler neden kapandı?
- Mevcut franchise yatırımcıları sistemden memnun mu?
- Markanın sunduğu eğitim ve operasyon desteği gerçekten uygulanıyor mu?
- Ürün tedarik fiyatları piyasa koşullarıyla karşılaştırıldığında nasıl?
- Markanın tescil ve kullanım hakları açık mı?
Başarılı şubeleri görmek önemlidir; fakat kapanan şubelerin neden kapandığını öğrenmek bazen çok daha değerlidir.
Mevcut Franchise Sahipleriyle Mutlaka Konuşun
Yatırım yapmadan önce yapılabilecek en değerli araştırmalardan biri, sistemin içinde bulunan işletmecilerle doğrudan görüşmektir.
Mümkünse yalnızca franchise veren firmanın sizi yönlendirdiği şubelerle yetinmeyin. Farklı şehirlerde ve farklı lokasyonlarda faaliyet gösteren işletmeleri kendiniz de araştırın.
İşletme sahibine şu soruları sorabilirsiniz:
- Bugün tekrar karar verecek olsanız aynı franchise sistemine girer miydiniz?
- Başlangıçta söylenen yatırım bütçesiyle gerçek yatırım maliyeti birbirini tuttu mu?
- Merkezden yeterli destek alıyor musunuz?
- Beklediğiniz satış seviyesine ulaşabildiniz mi?
- Royalty ve diğer kesintiler kârlılığınızı nasıl etkiliyor?
- Tedarik fiyatlarından memnun musunuz?
- Sistemde sizi en fazla zorlayan konu nedir?
Bazen yarım saatlik samimi bir işletmeci görüşmesi, onlarca sayfalık franchise tanıtım dosyasından daha fazla bilgi verebilir.
En Büyük Hatalardan Biri: Lokasyonu Araştırmadan Franchise Almak
Yeme-içme sektöründe güzel bir marka ve iyi bir ürün tek başına yeterli değildir. Doğru işin doğru yerde yapılması gerekir.
İstanbul'un yoğun bir bölgesinde başarılı olan bir konseptin Kayseri'de, Antalya'da, Diyarbakır'da veya başka bir şehirde aynı satış rakamlarına ulaşacağı varsayılamaz.
Aynı şekilde AVM içerisinde başarılı olan bir konsept cadde mağazasında; üniversite çevresinde çalışan bir ürün ailelerin yoğun yaşadığı bir mahallede aynı performansı göstermeyebilir.
Lokasyon incelenirken yalnızca dükkânın güzel görünmesine bakılmamalıdır.
Lokasyon Analizinde Nelere Bakılmalı?
- Bölgenin nüfus yoğunluğu
- Yaya trafiği
- Araç trafiği ve park imkânları
- Hedef müşterinin yaş grubu
- Bölgedeki gelir ve harcama profili
- Yakındaki rakip işletmeler
- Ofis, okul, üniversite ve konut yoğunluğu
- Öğle ve akşam saatlerindeki hareketlilik
- Paket servis potansiyeli
- Kurye ulaşım süresi
- Dükkânın görünürlüğü
- Kira ve aidat maliyetleri
Bir franchise firması “Bu lokasyon kesin iş yapar” diyorsa, yatırımcı bunun hangi verilere dayanarak söylendiğini sormalıdır.
Tahmin başka şeydir, fizibilite başka şeydir.
Yüksek Ciro Her Zaman Yüksek Kâr Demek Değildir
Franchise yatırımında en sık yapılan hatalardan biri yalnızca ciroya odaklanmaktır.
Örneğin bir işletmenin aylık 1.500.000 TL satış yaptığını düşünelim. İlk bakışta oldukça güçlü bir rakam gibi görünebilir. Ancak gerçek sonuç için giderleri de hesaplamak gerekir.
- Hammadde ve ürün maliyeti
- Kira
- Personel giderleri
- SGK ve diğer işveren maliyetleri
- Elektrik, doğalgaz ve su
- Royalty veya ciro payı
- Reklam katkı payı
- Paketleme giderleri
- Kurye ve teslimat giderleri
- Online sipariş kanallarının maliyetleri
- Muhasebe ve finansman giderleri
- Vergiler ve diğer yasal yükümlülükler
- Fire, bozulma ve operasyon kayıpları
Bütün bunlar çıktıktan sonra kalan tutar işletmenin gerçek ekonomik performansını gösterir.
Bu nedenle yatırım yaparken “Bu şube ne kadar ciro yapıyor?” sorusundan hemen sonra “Bu cironun sonunda işletmeciye ne kadar kalıyor?” sorusu sorulmalıdır.
Franchise Giriş Bedeli Tek Maliyet Değildir
Yatırımcıların dikkat etmesi gereken başka bir konu toplam yatırım maliyetidir.
Franchise giriş bedelinin dışında aşağıdaki maliyetler ortaya çıkabilir:
- İsim hakkı veya franchise giriş bedeli
- Dekorasyon
- Mutfak ekipmanları
- Mobilya
- Tabela ve kurumsal kimlik uygulamaları
- Yazılım ve otomasyon sistemleri
- Depozito ve peşin kira
- İlk ürün ve hammadde stoku
- Açılış reklamları
- Personel işe alım ve eğitim giderleri
- Ruhsat ve kuruluş giderleri
- İşletme sermayesi
Bu nedenle sadece “Franchise bedeli ne kadar?” diye sormak yerine “Kapıyı müşteriye açacağım güne kadar toplam ne kadar para harcamam gerekecek ve sonrasında kaç aylık işletme sermayesine ihtiyacım olacak?” sorusu sorulmalıdır.
Royalty ve Reklam Katkı Payını Küçümsemeyin
Bazı franchise sistemlerinde aylık sabit ödeme, bazılarında ise ciro üzerinden belirlenen royalty veya benzeri sistem bedelleri bulunabilir. Ayrıca ortak reklam bütçesine katkı istenebilir.
Örneğin küçük görünen bir ciro yüzdesi, işletmenin satış hacmi büyüdüğünde ciddi bir tutara ulaşabilir.
Bu nedenle sözleşme imzalanmadan önce hangi bedelin hangi matrah üzerinden hesaplandığı, vergilerin nasıl uygulanacağı, reklam katkısının nereye harcandığı ve gelecekte oranların hangi koşullarda değiştirilebileceği açık biçimde anlaşılmalıdır.
Zorunlu Tedarik Şartlarını Araştırın
Yeme-içme franchise sistemlerinde ürün standardını korumak amacıyla bazı hammaddelerin veya ürünlerin belirli tedarikçilerden alınması istenebilir.
Bu durum marka standardının korunmasına katkı sağlayabilir. Ancak yatırımcı açısından tedarik maliyetinin de hesaplanması gerekir.
Şunları sorun:
- Hangi ürünleri merkezden almak zorundayım?
- Hangi ürünleri serbest piyasadan alabilirim?
- Tedarik fiyatları hangi sıklıkta değişiyor?
- Nakliye ayrıca mı ücretlendiriliyor?
- Minimum sipariş miktarı var mı?
- Ürün bulunamadığında alternatif tedarik mümkün mü?
Çünkü işletmenin kârlılığı yalnızca satış fiyatıyla değil, ürünü kaça aldığıyla da doğrudan ilgilidir.
Franchise Sözleşmesini Okumadan İmza Atmayın
Franchise görüşmelerinin en önemli aşamalarından biri sözleşmedir. Marka ne kadar bilinen veya güvenilir görünürse görünsün, yatırımın hak ve yükümlülüklerini belirleyen temel belge sözleşmedir.
Özellikle aşağıdaki maddeler dikkatle incelenmelidir:
- Sözleşmenin süresi
- Yenileme koşulları
- Erken çıkış şartları
- Fesih ve cezai şartlar
- Franchise hakkının devredilip devredilemeyeceği
- Royalty ve diğer ücretler
- Reklam katkı payları
- Zorunlu tedarik hükümleri
- Bölge koruması
- Aynı bölgede başka şube açılabilme şartları
- Rekabet etmeme hükümleri
- Sözleşme bittikten sonraki yükümlülükler
- Marka kullanım şartları
- Uyuşmazlık halinde uygulanacak hükümler
Özellikle bölge korumasının otomatik olarak var olduğu düşünülmemelidir. Yatırım yapılacak bölgede başka franchise şubelerinin açılıp açılamayacağı sözleşmeden açıkça kontrol edilmelidir.
Yüksek tutarlı bir yatırım söz konusuysa sözleşmenin franchise konusunda deneyimli bir avukat tarafından, mali yapının ise mali müşavir veya finans uzmanı tarafından incelenmesi önemli bir güvenlik adımıdır.
“Yatırımınızı 6 Ayda Çıkarırsınız” Deniliyorsa Hesabını İsteyin
Yatırım geri dönüş süresi franchise kararının en kritik noktalarından biridir.
Ancak geri dönüş hesabı yapılırken iyimser senaryolar yerine gerçekçi senaryolar kullanılmalıdır.
Örneğin size yatırımın 12 ayda geri döneceği söyleniyorsa şu soruları sorun:
- Bu hesap kaç müşteriye göre yapıldı?
- Ortalama sepet tutarı ne kabul edildi?
- Ürün maliyeti hangi oranda hesaplandı?
- Kira hesaba dahil mi?
- Personel giderleri güncel mi?
- Royalty ve reklam payı dahil mi?
- Paket servis giderleri hesaplandı mı?
- Vergiler dahil mi?
- İlk aylardaki düşük satış dönemi hesaba katıldı mı?
Bir yatırımın geri dönüş süresi sözle değil, rakamlarla hesaplanmalıdır.
En İyi Senaryoyu Değil, Kötü Senaryoyu da Hesaplayın
Fizibilite yaparken yalnızca beklenen satış gerçekleşirse ne kazanacağınızı hesaplamayın.
Satış beklentinin yüzde 20 veya yüzde 30 altında kalırsa ne olacağını da hesaplayın.
Örneğin:
- Ciro hedefin yüzde 30 altında kalırsa kira ödenebiliyor mu?
- Personel giderleri karşılanabiliyor mu?
- İşletmenin kaç aylık nakit rezervi var?
- Beklenmedik ekipman arızalarında sermaye yeterli mi?
- Sezon dışı dönemlerde işletme ayakta kalabiliyor mu?
İyi yatırım planı sadece “Ne kadar kazanırım?” sorusuna değil, “İşler beklediğim gibi gitmezse ne kadar dayanabilirim?” sorusuna da cevap verir.
Markayı Değil, Aslında Sistemi Satın Alıyorsunuz
Franchise yatırımının belki de en önemli noktası budur.
Markayı değil, sistemi satın alıyorsunuz.
Güçlü bir tabela müşterinin dikkatini çekebilir. Ancak işletmenin uzun vadeli başarısını ürün kalitesi, hizmet standardı, personel yönetimi, maliyet kontrolü, lokasyon, müşteri memnuniyeti ve işletmecinin yönetim becerisi belirler.
Marka size bir başlangıç avantajı sağlayabilir; fakat işletmeyi sizin yerinize yönetmez.
Restoran ve Kafelerde Dijital Satış Kanalını da Fizibiliteye Ekleyin
Günümüzde restoran veya kafe yatırımı değerlendirirken yalnızca masalardan gelecek müşteriyi hesaplamak yeterli olmayabilir.
Paket servis, gel-al, online sipariş, dijital menü, QR menü ve rezervasyon gibi kanallar da işletmenin satış modelinin bir parçası haline gelmiştir.
Bu nedenle franchise fizibilitesinde işletmenin bulunduğu bölgede online sipariş potansiyeli de değerlendirilmelidir.
Tıkyemek olarak restoran, kafe ve diğer işletmelerin dijitalleşmesini kolaylaştırmayı; işletmelerin online sipariş, Gel-Al, rezervasyon ve QR menü gibi araçlarla müşterilerine ulaşabilmesini önemsiyoruz.
İşletmeler Tıkyemek'in sunduğu çözümler hakkında ayrıntılı bilgiye Tıkyemek üzerinden ulaşabilir.
Franchise Almadan Önce Son Kontrol Listesi
İmza atmadan ve sermayenizi yatırmadan önce kendinize şu soruları sorun:
- Markanın geçmişini araştırdım mı?
- Mevcut franchise sahipleriyle konuştum mu?
- Kapanmış şubeleri araştırdım mı?
- Lokasyon için gerçek bir fizibilite yaptım mı?
- Rakipleri yerinde gözlemledim mi?
- Toplam yatırım maliyetini biliyor muyum?
- En az birkaç aylık işletme sermayem var mı?
- Royalty ve reklam katkı paylarını hesapladım mı?
- Zorunlu tedarik fiyatlarını araştırdım mı?
- Sözleşmedeki çıkış ve devir şartlarını biliyor muyum?
- Bölge koruması sözleşmede açıkça yazıyor mu?
- Satış beklediğimden düşük olursa işletmenin ne kadar dayanacağını hesapladım mı?
- Sözleşmeyi uzman bir hukukçuya incelettim mi?
- Mali fizibiliteyi bir uzmanla kontrol ettim mi?
Sonuç: Franchise Alırken Heyecanla Değil Verilerle Karar Verin
Franchise sistemi doğru marka, doğru yatırımcı ve doğru lokasyon birleştiğinde güçlü bir iş modeli olabilir. Ancak tanınmış bir markanın tabelasını asmak tek başına ticari başarı garantisi değildir.
Yatırım yapmadan önce araştırın. Şubeleri ziyaret edin. İşletmecilerle konuşun. Kapanan şubeleri inceleyin. Lokasyonu farklı gün ve saatlerde gözlemleyin. Maliyetleri tek tek hesaplayın. Sözleşmeyi okuyun ve gerektiğinde uzman desteği alın.
Unutmayın: Bir işletmeyi açmak için gereken sermaye kadar, yanlış yatırımı yapmamak için harcanan araştırma zamanı da değerlidir.
Doğru yatırım kararı yalnızca “Bu marka ne kadar ünlü?” sorusuyla değil; “Bu iş, bu maliyetlerle, bu lokasyonda ve benim yönetimim altında gerçekten sürdürülebilir mi?” sorusuyla başlar.
Bu içerik genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Hukuki, mali veya yatırım danışmanlığı niteliğinde değildir. Franchise sözleşmesi imzalanmadan ve yatırım kararı verilmeden önce konunun uzmanlarından profesyonel destek alınması önerilir.
